Мєнхбат аваргатай хийсэн ярилцлага

(Монголын нэг єдєр сонин) Хєх Монголын их аварга гэгдэж явсан энэ эрхэм зодог тайлж насны наран хэвийх vед єєрийн отгон хvv Хакухо Даваажаргалынхаа амжилт ялалтаар бахархан сэтгэлийн цэнгэл олны талархлыг хvлээж яваа нэгэн билээ. *Удам залгах бєх хvvгvй чанаргvй начин тєрvvлж голоо зогоодог* хэмээн элдвээр хэлvvлж явсан аварга маань єнєєдєр *Миний хvv Хакухо* хэмээн байн байн бахдан ярих нь сэтгэл хєдлєм сайхан санагдаж байлаа. Энэ халуун єдрvvд vргэлжилж буй энэ мєчид Хакухо М.Даваажаргалын аав дархан аварга Ж.Мєнхбаттай цєєн хором ярилцсанаа сонирхуулъя.
-Манай сонины *Бєхийн хоймор*-т анхны зочноор оролцсон танд баярлалаа. Та сайхан євєлжиж байна уу?
-Монголын ард тvмний хувьд єнгєрч буй 2004 он ажил хєдєлмєрийн сайхан жил болж єнгєрлєє. Монгол хvн таван хошуу малаа л гэдэг. Мал маань хуучнаасаа хоёр сая гаруй малаар єслєє. Тєр засаг эвийн замаар сайхан сонголтоо хийлээ. Тєр маань тvвшин бол тvмэн олон маань амгалан байна. Удахгvй Монгол ёсны шинэ жил цагаан сар болох гэж байна. Цагаан сараа сайхан тэмдэглэн єнгєрvvлээрэй гэж танай сонины уншигчид болон Монголын бvх ард тvмэндээ хvсэн ерєєж байна.
-Цагаан сараар танд олон бєхчvvд хvндэтгэл vзvvлж ирж золгодог байх. Цагаан сарыг аварга та хэрхэн тэмдэглэж єнгєрvvлдэг вэ?
-Манай гэр бvлд ахмад настнууд олон бий. Тэдэндээ очиж золгоно. Тvvнээс гадна би ахмад бєхийн хувьд манай бєхчvvд манайд ирж шинийн гурван хvртэл золгож шинэлцгээдэг юм.
-Энэ сарын башёд Монгол бєхчvvд хэр єнгєтэй байна. Хvvгийнхээ барилдааныг vзэхэд хэр догдолж сууна даа?
-Манай хvvхдvvд их єнгєтэй байна. Сайн барилдаж байна. Миний хувьд барилдааны ємнє ч барилдааны vеэр ч ямар нэгэн єєрчлєлт гардаггvй. Нэгэнт єєрєє тухайн барилдаанд барилдъя гээд бэлдчихсэн юм чинь юунд нь догдлох вэ. Тэвдээд байх юм байхгvй шvv.
-Тэвдэхгvй ч гэсэн телевизийн дэлгэцнээс салахгvй биз?
-Миний эртний танил бєхийн сурвалжлагч Р.Чулуун ємнєх барилдааны vеэр манайд ирээд хамтдаа бєх vзсэн. Хvvг давсны дараа єнєєх чинь хєхрєєд л, яриад л лут байсан юм аа. Тэгснээ хvvг давсны дараа *Хэрэв Даваажаргал уначихвал энэ золиг гэрт ирж сууж байгаад хvvг унагачихлаа* гэх болов уу гэхээс хєл чийхраад байлаа шvv гэж хэлэхэд нь vнэхээр бєхдєє хайртай ард тvмнээ хайрлаж єрєвдєх сэтгэл аргагvй л тєрж байсан.
-Хvvг тань их аваргыг давсных нь дараа маш олон хvн утсаар ярьж баяр хvргэсэн байх?
-Тэр ч одоо аргагvй юм даа. Кайо чинь таван удаагийн аварга манай их аварга тэр vед 8 удаагийн аварга болсон байсан. Гэтэл ийм багадаа тэр хоёр мундаг амьтныг чинь унагачихад ард тvмэн бvгд л баярласан байх. Би ч овоо доо л гэж бодсон. Тэнд барилдаж байгаа єрсєлдєгчид нь дэндvv лут улс юм аа.
-Та сэтгэл хєдлєлєє их бариад, нуугаад байх шиг санагддаг. Хамгийн их баярласан vедээ ч хvvдээ урам хайрладаггvй гэж vv?
-Бид хоёр бие биенээ урамшуулдаггvй хоёр оо. Манай бєхчvvд л их магтаж урамшуулдаг юм. Миний хvv тэнд 15-хан настайдаа очоод дээд зиндаанд дорхноо гарч ирлээ. Сvмогийн арслан, аварга, цолыг аваагvй л дээ. Эхлээд сэкитори, дараа нь комvсvби болсон. Ингээд цол нь ахиад байгаа.
-Аваргаа, ємнєх башёд Хакухо маань *Дагваа ахын ачийг хариулна* гэж амлаад, амалснаа ч биелvvлж их сайн барилдсан. Яг тэр барилдааны vеэр таныг уулга алдан догдолж суугаа болов уу гэж тєсєєлж байсан?
-Ачийг нь хариулна гэдгийг энэ улсууд сайн ойлгохгvй байгаа юм. Чи миний ачийг хариул гэвэл би яаж хариулах вэ, яахав ийхэв гэж бас бодмоор л доо. Японы бєхєд энэ *ач хариулах* гэгч юм их яригддаг. Монголчууд болохоор *одоо ойчиж єгєх юм болов уу яах юм бол* гэж бодно. Энэ ямар учиртай юм бэ гэхээр тухайн бєхєд алдартай бєхчvvд нь мэх зааж єгєєд тэр мэхээрээ єєрийгєє унага гэсэн vг юм билээ. Намайг унага, тэр нь миний ачийг хариулж байгаа хэрэг гэж ярьдаг. Японы нэгэн хэвлэлд миний хvv Батбаяр ахынхаа хvvг тэвэрчихсэн *Би энэ дvvгээ аугаа сvмочин болгоно* гээд инээж байсан. Эндээс харсан ч Монголчууд хичнээн ухаалаг, уужуу сэтгэлтэй болох нь харагдаж байгаа юм. Барилдааны тухайд гэвэл нэг их уулга алдаад байх юм байхгvй. Тэр хоёр барилдаа л биз. Нэг зvйлийг дурсахад би єсєхєєгєє заан болгочихъё гэж боддог байсан. Би тэгэхэд тавын даваанд унахад єсєхєє надаар начин болоод шєвгийн дєрєвт vлдэж заан цол хvртсэн. Тэр чинь л японоор бол миний ачийг хариулж байгаа хэрэг юм уу даа. /инээв/
-Хvvг тань их энэрэнгvй, уян сэтгэлтэй гэдэг юм билээ. Энэ араншин танд бий юу?
-Манай Тамирын аав, ээж, миний ах гээд л настай хvмvvстэй ойр єссєн болоод ч тэр vv их хvндэтгэж хайрладаг юм. Ер нь хєгийн хvvхэд л дээ. Би нэг айлд очоод мєнгє барьж золгосон юм. Гэтэл хvv маань *хєєрхий энэ эмээд ахиухан мєнгє бариад золгочихгvй. аав яасан нарийн юм бэ* гээд зэмлэж билээ. Настай хvнийг єєрийнх нь санаанд хvртэл хайрлах ёстой юм байна л даа. Тийм л байх ёстой гэдгийг эцэг эхдээ хvртэл ойлгуулж мэдрvvлэхийг хичээдэг. Уян ч гэхэд хаашаа юм бэ, би сайн тааж мэддэггvй юм. Хvv ер нь хvний хор маажихдаа лут шvv дээ. Нэгэн наадамд би нэгийн даваанд унасан юм. Гэтэл хvv хvvхдийн барилдаанд гурав давсан. Тэгээд *Аавыг тєрийн далбааг нэг ч тойроогvй явахад би гурав тойрчихлоо шvv дээ* гэж намайг уурлуулах гэж хор малтаж байгаа байхгvй юу. Анх сvмочин болохдоо аав миний тєлєє явж сvмод явуулахаар зvтгэсэнгvй гээд намайг загнах голдуу байдагсан.
-Сvмог хэр сонирхож, судалж байна даа. Маушийг ємсєж vзсэн vv?
-Би цолыг нь байтугай, оноолтынх нь учрыг ч сайн ойлгодоггvй. Ухвар мєчид ч гэсэн унах давах хоёрыг нь л нэг юм мэдээд байгаа юм. Цаад нарийн учрыг нь мэдэхгvй. Маушийг ємсєж vзээгvй. Зvгээр би дэвжээн дээр нь оймстой гишгээд буруудаад гарсан. Тэрэн дээр нь заавал хєл нvцгэн гарах ёстой юм билээ.
-Хvv тань хэдийд аварга цол хvртэх бол. Танд тєсєєлєл байна уу?
-Таканохана зэрэг Японы ахмад аваргууд миний хvvг аварга болно гэж яриад байдаг юм. Аварга болтол хаа ч байсан юм бэ. Кайод хvртэл тав тvрvvлчихээд байхад нь аварга цолыг єгєхгvй л байна шvv дээ.
-Хэдийгээр хvv тань нас бага байгаа боловч олны танил хvмvvсийн жишгээр янз бvрийн бvсгvйчvvдтэй нэр холбогдох боллоо. Аварга маань vvнд хэр эмзэглэдэг бэ. Ямар бэр хvлээж суудаг вэ?
-єрх гэрийн амьдралыг сайн биш, муу талаас нь бичдэгээ болимоор юм гэдгийг би ХЗЯ-ны сайд Нямдоржтой хvртэл яриад хєхрєлдєж суудаг юм. Миний хvv одоо 18 нас 8 сартай. Гэтэл хvvг минь нэг жилийн дотор 4 гэр бvлтэй болгож, 4 бvсгvйтэй гэрлvvлчихээд байна. Эхлээд *Хаан* банкны эзэн Савадо гэдэг Япон хvний охинтой суух гээд Тамир бид хоёр хуриманд нь явчихсан юм шиг. Дараа нь нэг охинд 10 саяын ээмэг бєгж авч єгсєн ч юм шиг, миний хvv тэгж баяжаад цацаад байгаа юм байхгvй. Сvvлд нь нэг *хувцас ємсдєг* охинтой суух гэхэд нь аав нь загнаад салгасан гээд л. Ингэж хvvхдийг гvтгэнэ гэдэг чинь vндсэндээ садар самууны ажил шvv дээ. Хэзээ нэгэн цагт зорьсон зорилгодоо хvрээд, хvнтэй сууж л таараа, би бэртэй болж л таараа.
-Баянмєнх аваргын бєх хvvхдvvд цолны найрандаа таныг урьсан гэсэн. Хоёр Мєнх маань ийнхvv ойр дотно элэгсэг нєхєрлєж байгаад олон хvн магнай тэнийн баярлаж байгаа бололтой?
-А.Сvхбат Далай аварга, Б.Гантогтох гарьд цол авсан. Их сайн хvvхдvvд, би тэр хоёрын цолны найранд очилгvй яахав. Х.Баянмєнх бид хоёрын ид барилдаж байх vед vнэхээр сайн бєх гарч чадаагvй. Би єєрєє Баянмєнхийн чєлєєтийн дасгалжуулагч нь байсан хvн шvv дээ. Сайн яваагаа хєлнєєс нь татаж унагахыг хичээдэг зарим хvмvvс бид хоёрыг хутгаж муулаад байснаас биш бид хоёр бие биенээ хялааж хардаж явсан удаагvй. Эцэст нь нийт бєхчvvддээ хэлэхэд *Эв эе хичээж, бэлтгэлээ сайн хийж зорьсон хэргийнхээ тєлєє эцэст нь хvртэл зvтгэх хэрэгтэй шvv* гэж захия даа.

Хvмvvсийн амьдрал" сонины 1-р сарын 15 ны дугаараас

Арлын орны мэргэжлийн сумод Монголын барилдаанч эрс зодоглох болсноор даруй арван жил єнгєрчээ. Токио хотноо амжилттай vргэлжилж буй энэ сарын Хацу башёд хvч vзэж буй нутгийн хєвгvvдээ дэмжин, нvд чилээх Монголчууд цэнхэр дэлгэцийнхээ ємнє тэсвэртэй нь аргагvй сууна. Энэ жил зургаа тvрvvлэх хvсэл бvхий их аварга Асашёорюv Дагвадорж, их аваргын сэнтий горилж байгаа озэки Кайо нарын томчуудаас гадна эхнийхээ тvрvv магнайг хvртэх магадлал єндєртэй комvсvби Хакухо гэхчлэн олон *хvчтэй * учир шалтгаанууд бий тул Хацу башёг vзэхгvй єнгєрєєхийн аргагvй. Хацу башёгийн эхний єдєр сумогийн их танхим хvнээр пиг дvvрсэн нь энэ тэмцээнд тvрvvлэх магадлалтай Монголын хvчит эрс Асашёорюv Дагвагдорж шинэхэн комvсvби Хакухо Даваажаргал нарын оноолт таарсных байлаа. Хакухогийн хувьд энэ Хацу башёд тvрvvлэх хvсэл нь ид оргилж байгаа ч тvvнд зэм хvртээх хvн цєєнгvй байгаа тухай мэдээлэл Японы хэвлэлvvдийн нvvрийг чимж байгаа аж. Учир нь Японы алдарт сумоч Кунагатани Ояката саяхан хэвлэлийн бага хурал хийлгэх vеэрээ * Монгол эрс хvчтэй бас аархуу юм. Асашёорюv Дагвадоржийн аяглаж байсан зvй бус vйлдлийг сумогийн холбооноос удаа дараа анхааруулж, цолыг нь хураахдаа тулж байсан гашуун тvvхийг Хакухо давтах вий гэхээс айж байна. Тэрээр сvvлийн vед илт биеэ тоож, ахмад настай бєхчvvдийг vл хайхарч байгаа нь миний сэтгэлийг зовоож байна* хэмээжээ. Кунагатавагийн энэ зэмийг дэмжих мэт Китvноvми Ояката хvртэл * Хакухо бэлтгэлээ урьдынх шигээ шаргуу хийхээ больсон нь харамсалтай. Тэр нас залуу, цус шингэн болохоор єєртєє хэт эрдэж байна. Зангаа татахгvй бол зангарга их шvv* гэлцжээ. Харин Хакухо Даваажаргал ч мєн адил Хацу башё эхлэхээс урьтаж Японы сэтгvvлчдэд хариу мэдэгдэл хийсэн байна. Тэрээр * Надад хар залуугаараа биеэ тоож, хамраа сєхєх шаардлага байхгvй. Их аварга цол нvдэнд харагдаж байгаа энэ vед юун их зан гаргахтай манатай. Гэхдээ их багш Кунагатава, Китvноvми нарын зэмийг хvлээж авья. Тэд надад сэрэмж єгснийх биз. Би урьдын адил бэлтгэлдээ шамдах болно * хэмээжээ. Єнгєрєгч оны долоон сард тvvнийг Дохё буюу дэвжээ хvрэх замд нь халдана хэмээсэн айдаст мэдээлэл Японы бvхий л интернэт сайтуудад цацагдан элэг нэгт Монголчууд биднийг хирдхийлгээд авсан. Гэтэл шинэхэн Комvсvби маань Японд тєдийгvй Азидаа нэр хvнд бvхий сэтгэл зvйч, доктор Кимурад 2 сая ам. долларын хєлс тєлєн сэтгэл засал хийлгэж байгаа гэнэ. Энэ тухай Японы хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр шуугиж байна. Yнэн, худал нь vл мэдэгдэх элдэв мэдээлэлд сэтгэл vймэлгvй гагцхvv бэлтгэлдээ шамдан их аварга болоход нь Кимураг тусална гэж найдсаных биз. Ийнхvv єдєр бvр тогтмол цагуудад хийдэг хvчний бэлтгэлээсээ ємнє тэрээр доктор Кимуратай хамт хорин минутын бясалгал хийдэг заншилтай болсон аж. Ємнє нь ч сумогийн ертєнцєд алдраа мандуулсан их аваргуудаас сэтгэл зvйчтэй * найзлан* бясалгалаар хичээллэж байсан нь цєєнгvй гэнэ. Энэ далимд сонирхуулахад, их аварга Дагвадорж саяхан нутагтаа ирээд буцахдаа ханиад зооглосон нь тvvнийг бяцхан сандаргасан байна. Арлын оронд очсон даруйд ханиад нь сэдэрч, єндєр хэмээр халуурч, бэлтгэлээ сайн базааж амжаагvй гэнэ. Мєн Кёкvтэнхо Н. Цэвэгням бэлтгэлийн vеэр хоёр ч хуруугаа тулган, Ама Бямбадоржийн шалгалтын дvн сайнгvй гарсан зэргээс vvдэн тэд Монгол лам залж, лvvжин тавиулан, хар цагаан хэл ам дарах бvхий л номыг уншуулж, бие сэтгэлээ ариусгасан гэнэ лээ.

Мєнхбат аварга Японыг зорино

Шинэ комvсvби Хакухог дэмжигчид аварга Ж.Мєнхбатаар толгойлуулан арлын оронд энэ сарын 20-нд очих гэж байна. Сvмогийн шинэ од гэгдэж буй Хакухо сэтгvvлчдэд "Аавыгаа ирэх vед аваргын цомын тєлєє єрсєлдєж байвал сайхан аа" гэж ярьжээ. Тэрбээр эхний 5 єдрийн дараа 4 даваатай яваа бєгєєд энэ байдлаараа барилдвал тvрvvлэх боломж байгаа нь тодорхой харагдаж байна. Хакухогийн эхний 5 єдрийн барилдааныг vзсэн мэргэжилтvvд тvvний барилдаанийг тодорхойлохдоо
- Тайван
- Барилдааны явцад бvгдийг харж мэдэрч байдаг
- Их уян
- Хєл нь бараг байрнаасаа хєдлєхгvй байхдаа л хэд давчихлаа
- Том биетэй ч доош нь их сайн сууж хvндийн тєвєє доошлуулж чаддаг
г.м аварга болох найдлага бvрджээ гэж дvгнэж байна.
Тэрээр энэ жилийн эхний башёд аав, ээжийгээ урьж vзvvлэх тул их сайн барилдахыг хичээнэ гэж байнга давтан хэлж байгаа. Энэ жилийн барилдааны зорилгоо тодорхойлохдоо
- Vргэлж 10-с дээш давах зорилготой гэжээ

М.Даваажаргалын ээж Є.Тамир: Голж байж хvvг маань..

/Хvмvvс сонин/ Япон улсад сумогоор барилдахаар явсан vеийн хvvхдvvдээсээ тодорч эдvгээ 19-хєн насандаа дээд зиндаанд барилдан, эх орныхоо нэрийг дэлхий даяар дуурсгаж байгаа Хакуха Даваажаргалыг Их Аваргын халааг залгамжлах сайн барилдаанч хvv гэж монголчууд бид ам сайтай байгаа. Сvvлийн vед амжилттай барилдаж комусvби цол авсан Хакуха Даваажаргалыг манай сонин “Хvмvvний манлай”-гаар тодруулсан билээ. Харин Даваажаргал эх орондоо ирж амжаагvй учир ээж Є.Тамиртай нь уулзаж хэдэн хором ярилцсанаа хvргэе. Гэхдээ Хакуха Даваажаргалыг эх орондоо ирэх vед нь уншигч, захиалагч та бvхэндээ дэлгэрэнгvй ярилцлагыг нь хvргэнэ гэдгээ хэлэх нь зvйтэй болов уу. -Манай сонин жил бvр уламжлал болгон явуулдаг “Хvмvvний манлай”-гаар таны бага хvv Хакуха Даваажаргал шалгарсанд баяр хvргэе. Нэгэнт Даваажаргал маань хол байгаа болохоор ээжээс нь ярилцлага авъя гэж бодсон юм. Єєрийнхєє чадлаар эдvгээ Монголынхоо бахарал болоод байгаа хvvдээ баярлаж явдаг биз дээ? -Юуны ємнє танай сонины ажилчид болон уншигч захиалагчдад хvvг минь дэмжин “Хvмvvний манлай”-гаар тодруулсанд талархаж байгаагаа хэлье. -Даваажаргал єнгєрсєн сарын барилдаанд урамтай сайхан барилдаж комусуби цол хvртлээ. Эх орондоо яагаад ирж амжсангvй вэ? -Хvv маань 19 насандаа баймааргvй амжилт vзvvлснийг бид одоо л мэдэрч байна. Барилдааны vеэр хvv маань бидэнтэй ярьж байнга холбоотой байдаг. Одоо дээр vеийг бодвол олон нийтийн мэдээллийн хэрэгсэл сайн хєгжиж бvх телевизийн сувгаар сумог нээлттэй vзэх болжээ. Барилдааны дараа хоёроос гурван долоо хоног болоод цолны талаархи хурал болдог юм гэсэн. Харин хvv минь саяхан Комусуби цол, гарамгай барилдааны шагнал болон бусад нэрэмжит шагналуудаа хvртсэнээ хэлсэн. Чухамдаа эх орондоо ирэх тухай асуудлыг сумогийн холбоо, дэвжээ нь мэддэг юм шиг байна лээ. Тиймээс хvv маань єєрийн мэдлээр ирж чадахгvй байгаа болов уу. -Сэкиваки цол хvртэх гэж байгаад больсон гэсэн. Энэ нь юунаас болсон юм бол оо? -Усыг нь уувал ёсыг нь дагана гэдэг шvv дээ. Чухам юунаас болж Сэкиваки цолыг Даваа хvртэж чадаагvйг мэдэхгvй юм. Надад хvvгийн маань цол ахих нь хамаагvй ээ. Гагцхvv залуу хvvхэд бэртэж гэмтчихвийдээ л гэж залбирч суудаг. Ямар сайндаа би нэг удаа хvvдээ “Хvv минь чамд нас, цаг хугацаа байна, Дээд зиндаанд орох гэж юунд нь яардаг юм, Нэг хэсэгтээ Жюри зиндаандаа барилдаж байвал яасан юм” гэж хэлсэн. Гэтэл Даваа “Ээжээ нэгэнт дээд зиндаанд орчихсон байхад яаж эргээд доод зиндаа руугаа орох билээ, Тэгээд ч би жаахан хvvхэд биш шvv дээ, ямар ч хvн ахихыг боддог биз дээ” гэсэн. Би болохоор хvvгээ дээд зиндаанд том хvмvvстэй барилдаад бэртчихвий гэж айсан юм. Гэтэл энэ тухайгаа Долгорсvрэн зааны гэргий Пvрэвбадамд хэлтэл “Та ямар гайхмаар хvн бэ, тэгж хэлэхэд чинь би байсан бол таныг загнах байсан. Хvн хvvгээ єсєж дэвжээсээ гэж боддог байтал” гэж байсан л даа. Яг vнэндээ эгч нь хvvгээ цол ахисангvй гэж зэмлэдэггvй, гол нь эрvvл байгаасай л гэж залбирдаг. Сэкиваки цол хvртэж амжаагvй ч комусуби цол хvртсэн нь болоо гэж бодож байна даа. -Хакухо Даваажаргал болон таны гэр бvлийн амьдрал цаашдаа Япон улстай нягт холбоотой болсон байх тийм vv? -Монголд тусламжийн гараа сунгаж байгаа хэдэн орныг тэргvvлдэг Япон улсын ард тvмэнд би битvvхэндээ баярлаж явдаг. Хэдэн хvvхдvvдийг минь хоолтой нь залгаж, єдий зэрэгтэй алдрыг нь дэлхий даяар дуурсгаж байгаа энэ орны ард тvмэнд залбирч л байя. Ганц Даваажаргал ч монголоос очоогvй, 30 гаруй монголын сумочид тэнд амьдарч байгаа шvv дээ. -Анх Япон руу Сумогоор явах vед нь Мєнхбат аварга та хоёр хэр дэмжиж байв? Даваажаргал єєрєє Сумогоор хичээллэнэ гэж зориглосон уу эсвэл та хоёрын санаа байв уу? -Монголоос анх зургаан хvvхэд кёкшvзан Батбаярын хамт 2000 оны 10 сарын 5-нд япон руу явж байсан санагдана. Даваагийн хувьд єєрєє л их дурлаж байж явсан л даа. Би эрvvл мэндийнх нь талаар бодолцож жудогоор явуулья гэж бодож байсан юм. Учир нь Сумочид жин ихтэй. Манайхан жин ихтэй хvнийг євчин ороодог гэж ярьдаг шvv дээ. Хамгийн бага хvv маань болохоор санаа зовох юм. Эхний vед ч санаж л байлаа. Уг нь гурван сар яваад л ирнэ гэж байсан. Тэгээд гурван сар болоод ирэх гэтэл энд євєл болсон байсан болохоор гэнэт агаар солигдоод ханиад томуу хvрнэ гээд аав нь “Японд тvр байзнаж байх юм уу” гэтэл Батбаяр хvvг маань одоогийн дэвжээнд нь хvчээр шахуу єгчихсєн гэсэн. Хvv маань тэр vед 62 кг жинтэй туранхай байсан болохоор бусдаасаа гологдоод ганцаараа дэвжээгvй vлдсэн байсан. Сумогийн дэвжээнvvд харж байгаад хvмvvсээ сонгоод авчихдаг юм билээ. Харин одоо хvvгийн маань дэвжээний захирал Батбаярт их баярладаг гэсэн шvv. -Даваагийн 2 жилийн ємнєх зургийг одоогийн зурагтай нь харьцуулвал их жин нэмсэн харагдана? - Анх Сумод явахад нь хєлийн тавхайнаас аваад толгойг нь хvртэл шалгаж авч байсан. Даваа Япон явахдаа 175 см байсан бол одоо 182 см болсон. Жин ч их нэмэгдсэн шvv дээ. Багаасаа бєхийн орчинд єсч, хvмvvжсэн болохоороо энэ спортдоо их дуртай. Гэхдээ сумочид их тарган хэрнээ уян хатан налархай хvмvvс. Vvнд хоол хvнс, сургуулилт нь нєлєєлдєг байх. Тэр том биетэй хvмvvс чинь шпакат суугаад л нvvрээ газар хvргэдэг. Их сонин хоол иддэг юм билээ. Тvvхий загас хvртэл иднэ шvv. -Дэвжээ нь тэр том биетэй хvмvvсийг яаж даадаг байна гэж хааяа бодогддог шvv? -Єє, тэр дэвжээ нь бараг цемент байдаг юм шиг байна лээ. Хvн хатуу юман дээр дахин унахыг хvсэхгvйг харгалзан, сайн барилдуулах гэж бодлоготойгоор дэвжээгээ зассан байх. Тэр айхтар хатуу дэвжээн дээр хvvгээ хамаагvй уначихвий гэхээс гол харладаг. Хvv маань 19-хєн настай жаахан хvvхэд шvv дээ. Ер нь их хvнд спорт шvv. -Даваажаргалын амжилтыг аавынх нь удамтай холбож болох уу? Танай хvvхдvvдээс аавынхаа халааг Даваажаргал л vргэлжлvvлж байна уу? -Манайх чинь эрийн гурван наадмын захтай улс. Сумогийн барилдаанд оролцож байгаа хvvхдvvд маань ихэнх нь бєхийн удамтай хvvхдvvд. Анх аавтайгаа барилдаанд очоод хоорондоо ноцолдож, хувцас хунараа халтар болгон, урчихаад ирдэг байсан хvvхдvvд маань одоо Японд хамт сурч амьдарч байгаад бахархалтай санагддаг л даа. Манайх таван сайхан хvvхэдтэй. Тэдний маань хоёр нь хvv, гурав нь охин. Том хvv маань жудогоор барилддаг. Одоо аавынхаа сургуульд багшилдаг юм. Мэдээж бєх хvнд удам асар их нєлєєлнє л дєє. Дээр нь тухайн хvний чадвар, чармайлт хэрэгтэй. Би ч гэсэн бєхийн удамтай шvv дээ. Миний євєє барилддаг хvн байсныг бєхчvvд сайн мэднэ. -Нэгэнт Хакуха Даваажар-галыг монголчууд андахгvй болсон болохоор багадаа ер нь ямар хvvхэд байсныг сонирхож байгаа болов уу? -Мэдээ орсон цагаасаа л аавтайгаа барилдаанд очдог байсан. Наадмын сурвалжлагын vеэр хvvхдийн барилдаанд туг тойрч гvйж байсан бичлэг нь одоо ч байдаг юм. Бас цэцэрлэгт байхдаа Чингис хаан, Сvхбаатар жанжны дvрд тоглож байсан нь хєєрхєн санагддаг. Ер нь бvх зvйлд их авъяастай, сонирхолтой хvvхэд байлаа. Сургуульд ороод бас шатар, сагс, бєх гээд бvх тєрлєєр хєєцєлдєєд байхаар нь би нэг удаа “хvv минь олон юм руу явбал амжилт олохгvй, нэг л сонирхолтой зvйлээрээ тууштай дагнавал сайн шvv дээ” гэтэл Даваа “Ээжээ би орохгvй гэвч энэ чинь ангийн нэр тєр, тиймээс надад оролцохгvй гэх арга байхгvй, хувиа хичээсэн хэрэг болно” гэж билээ. Их нийгмийн идэвхи сайтай хvvхэд л дээ. Янз бvрийн тэмцээнд орж тvрvvлж байсан медалиуд нь одоо ч гэрт маань єлгєєтэй байдаг. -Аливаа тамирчин хор шартай байж амжилтанд хvрдэг байх. Ер нь Даваа хэр хор шартай вэ? -Бєх болгон л давъя гэж барилддаг. Тэр утгаараа миний хvvд ч бас амжилтанд тэмvvлсэн хvсэл байдаг байлгvй дээ.

Мєєеє аваргынд сумо vзээд...

Санаандгvй юм тохиов. Kюшю башё буюу мэргэжлийн сvмочдын XI сарын барилдааны найм дахь єдрийн тэмцээнийг Монгол Улсын хєдєлмєрийн баатар, дархан аварга Ж.Мєнхбатынд vзлээ. Алдарт аваргынд хааяа нэг орж гарч явсандаа дулдуйдаад цуг сvмо vзчихмээр санагдаад єнгєрєгч ням гаригийн 16 цаг дєхvvлээд хvрч очиход аварга гэргийтэйгээ зурагт vзээд тухтай нь аргагvй сууна. Мэнд усаа мэдэлцээд би ч тэдний адил vзэгч болов. Барилдааны дундуур бид бараг юм ярьсангvй. Аваргын гэргий Є.Тамир нэлээд зузаан дэвтэрт бєхчvvдийн барилдааны дvн, тайлбарлагч нарын хэлсэн зvйлээс хичээнгvйлэн бичингээ, барилдааны эгзэгтэй агшинд хааяа нэг уулга алдаад тун завгvй, нэн идэвхтэй vзэх юм, барилдаан бvрийг. Аварга бараг дуугарахгvй, шатар нvvж суугаа юм шиг духайчихаад харах юм, зурагтаа. Аваргын хvv Хакухо Ивакиямаг давах хvртэл бид ер нь л юм ярилгvй зурагт харцгаав. Хакухо Ивакияма хоёрын барилдаан єрсєлдєєнтэй ширvvн болж байх vед эх нь -Холоос дайрах нь, зайлчихаасай. Ээ, бурхны аврал гэхчилэн догдлох аж. Хакухо самбаатай сийрэг vзэлцсээр нэг амаргvй єрсєлдєгчєє давахад «болчихлоо» хэмээн Мєєеэ аварга мушийв. Эл мушийлтыг хартлаа би ч биеэ барьж сууснаа нуух юун. Барилдааны дvн єєрєєр эргэсэн бол аварга энэ нэг юм дэмий тэнэж ирээд хvvг... гэж бодож мэднэ. Vнэндээ Хакуход би итгэж байснаас зориглон аваргынд очсон л доо. Зєвхєн би ч биш, манай «Єнєєдєр» сониныхон, ер нь тэгээд тун олон хvн Мєнхбатын Даваажаргалд итгэж суугаа. Энэ башё єндєрлєхєд Хакухо ендєр цолтнуудын эгнээнд бяр, хvч, авьяас, чадлаараа багтах биз ээ. Ингэж хэлэх хэд хэдэн учиг бий. Нацу башё буюу V сарын барилдаанд Хакухо дээд зиндааныхантай барилдаж 15-аас 12 давж дейчин барилдааны баатраар тодорсон сvмоч. Тэмцээний хошуучлагч явсан Хокуторикийг тєгсгєлийн єдєр давж, нутгийн ахдаа дэм болсноор тvрvvлэх замыг нь засч єгсєн билээ. Энэчлэн Макvvчи зиндаанд гурав дараалан барилдахдаа маэгаширагийн 16-гаас наймд, наймаас гуравт, гурваас нэгд дэвшин оргил руу тэмvvлсээр яваагаа тодотгон дээд зиндаанд дєрєв дэх башёд барилдаж байна. Єчигдєр тэр бас давлаа. Энэ сард тавиас дээш хувийн амжилтаа бататгав. Ирэх єдрvvдийн амжилтыг энд таамаглаж нуршихаа азная. Олон давахыг л ерєєе. Аваргынд сvмо vзсэнийх бас хэд гурван vг сольж суув. Аварга: -Хvv маань нялх юм. Хvvхэд зан нь бараг барилдаан бvр дээр харагдах юм. Давахдаа ч, ганц нэг гэнэдэхдээ ч. Гайгvй мэдрэмжтэй барилдах болж. Барилдааны дараа утасдана аа. Ваканосатотой барилдсаны дараа -Би жаахан яарчихав уу, их бяртай юмаа гэж байна билээ. Тэр Сато ер нь чулуу шиг лут эр. Манай хєдєєгийнхєн сvмочдод хоч нэр єгдєг болжээ. Тэр нь хоёр талтай байх. Япон нэрvvдийг тогтооход амаргvйгээс хоч vvсэх нэг талтай. Бас нэг тал нь манайхан аливаа юмыг єєр юмтай жиших дуртай хvмvvс. Тухайлбал, єнєєдєр хvvд залардаг Ивакиямаг мухар «МАЗ» гээд цоллочихсон байна лээ. Лут бяр тэнхээтэйг нь тодорхойлж байгаа нь т